ملکا ذکر توگویم که تو پاکی و خدایی
نروم جزبه همان ره که تو ام راهنمایی
همه درگاه تو جویم همه از فضل تو پویم
همه توحید تو گویم که به توحید سزایی
پناه میبرم به خدا از شر شیطان رانده شده
بنام خدا بخشنده مهربان
(پیام خدای مهربان به مردم ایران)
یکی از بزرگترین هدیه های الهی به انسانها قدرت تفکرواندیشیدن است. بدون تفکرواندیشه علم ودانش بوجود نمی آید و جوامع به ترقی و تعالی نمی رسند. متاسفانه عده معدودی هستند که ازاین هدیه بزرگ خدای مهربان بنحومطلوبی استفاده می کنند. بنابرآیات متعدد قرآن بسیاری ازمردم دراموردینی فکروتدبرواندیشه بکارنمی برند:
[7:179] ولقد ذرانا لجهنم كثيرا من الجن والانس لهم قلوب لا يفقهون بها ولهم اعين لا يبصرون بها ولهم ءاذان لا يسمعون بها اولئك كالانعم بل هم اضل اولئك هم الغفلون
[7:179] بسياري از جنيان و آدميان را به دوزخ محکوم کرده ايم. آنها عقل دارند ولي آن را به کار نمي بندند که بفهمند، چشماني دارند که با آن نمي بينند و گوش هايي که با آن نمي شنوند. آنان مانند حيوانات هستند؛ نه، آنها به مراتب بدترند- آنها کاملا غافلند.
درصورتی که لازمه پی بردن به آیات خدای متعال این است که ما درآن آیات فکرکنیم وبیاندیشیم. بدون تدبردرآیات خدا نمی توانیم راه حقیقیت را بیابیم و رستگارشویم. بنابرآیات متعدد قرآن کریم تفکر، تدبر، و اندیشیدن درآیات الهی یک ضرورت دینی است:
[47:24] افلا يتدبرون القرءان ام على قلوب اقفالها
[47:24] چرا درقرآن تدبرنمي کنند؟ آيا بر افكارشان قفل زدند؟
[59:21] لو انزلنا هذا القرءان على جبل لرايته خشعا متصدعا من خشية الله وتلك الامثل نضربها للناس لعلهم يتفكرون
[59:21] اگر ما اين قرآن را بر كوه نازل مي كرديم، مي ديدي كه از هيبت و حرمت خدا به لرزه مي افتاد و خرد مي شد. ما اين مثال ها را براي مردم مي زنيم، باشد كه تفكر كنند.
انسانی که تسلیم خدای یگانه است درمورد آیات الهی درقرآن، درجهان هستی، دروجود خویش، دررویدادهای تاریخی و غیره می اندیشد.
[2:164] ان في خلق السموت والارض واختلف اليل والنهار والفلك التي تجري في البحر بما ينفع الناس وما انزل الله من السماء من ماء فاحيا به الارض بعد موتها وبث فيها من كل دابة وتصريف الريح والسحاب المسخر بين السماء والارض لاءيت لقوم يعقلون
[2:164] در آفرينش آسمان ها و زمين، گردش پياپي شب و روز، کشتي ها که براي منافع مردم در اقيانوس سير مي کنند، در آبي که خدا از آسمان فرو مي فرستد تا دوباره زمين مرده را زنده کند و همه گونه موجودات را در آن پراکنده سازد، در كنترل ماهرانه بادها و در ابرهايي که ميان آسمان و زمين قرار داده شدند، مدارک كافي است براي مردمي که می اندیشند.
[13:4] وفي الارض قطع متجورت وجنت من اعنب وزرع ونخيل صنون وغير صنون يسقى بماء وحد ونفضل بعضها على بعض في الاكل ان في ذلك لاءيت لقوم يعقلون
[13:4] در زمين، قطعاتي مجاور هم هستند كه باغهاي انگور، محصولات، درختان نخل- يك پايه و دو پايه- به عمل مي آورند. ما خوردن بعضي از آنها را بر بعضي ديگر برتري داديم، اگرچه آنها با يك آب آبياري شدهاند. اينها مدركهايي است محكم براي مردمي كه فکرمی کنند.
[16:12] وسخر لكم اليل والنهار والشمس والقمر والنجوم مسخرت بامره ان في ذلك لاءيت لقوم يعقلون
[16:12] و او شب و روز و همين طور خورشيد و ماه را در خدمت به شما متعهد كرد. ستارگان نيز به امر او متعهد شدند. اينها مدرک هايي است (كافي) براي مردمي كه مي اندیشند.
[30:28] ضرب لكم مثلا من انفسكم هل لكم من ما ملكت ايمنكم من شركاء في ما رزقنكم فانتم فيه سواء تخافونهم كخيفتكم انفسكم كذلك نفصل الاءيت لقوم يعقلون
[30:28] او در اينجا از ميان خودتان براي شما مثالي مي زند: آيا شما هرگز خدمتكاران يا زيردستان خود را آنقدر بالا مي بريد كه رقيب شما شوند و تا جايي كه شما به آنها به همان اندازه وفادار باشيد كه آنها به شما وفادارند؟ ما اين چنين آيات را براي مردمي كه مي اندیشند، توضيح مي دهيم.
[45:5] واختلف اليل والنهار وما انزل الله من السماء من رزق فاحيا به الارض بعد موتها وتصريف الريح ءايت لقوم يعقلون
[45:5] همچنين، در گردش پياپي شب و روز و روزي هايي كه خدا از آسمان پايين مي فرستد تا زمين هاي مرده را دوباره زنده كند و در کنترل ماهرانه بادها؛ تمام اينها مدرك هايي است براي مردمي كه مي اندیشند.
درنتیجه تدبر و اندیشیدن در آیات الهی علم و ادراک (دانستن) حاصل می گردد. خدای متعال آیات خود را برای کسانی توضیح می دهد که به درجه ای از علم و ادراک رسیده باشند:
[10:5] هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ما خلق الله ذلك الا بالحق يفصل الاءيت لقوم يعلمون
[10:5] اوست كه خورشيد را فروزان و ماه را تابان قرار داد و منازل آن را طرح كرد تا شما شمارش سال ها را بياموريد و حساب کنيد. خدا همه اينها را جز براي منظوري خاص نيافريد. او آيات را براي مردمي كه علم دارند، توضيح مي دهد.
[29:43] وتلك الامثل نضربها للناس وما يعقلها الا العلمون
[29:43] ما اين مثال ها را براي مردم مي آوريم و جز کساني که از علم بهره کسب مي کنند، کسي قدر آنها را نمي داند.
درنزد خدا هرگز کسانی که تدبرمی کنند ومی اندیشند ودرنتیجه به کسب علم و درک نائل می شوند با کسانی که فکرخود را بکارنمی گیرند و به علم و آگاهی دست نمی یابند برابرنیستند:
[39:9] امن هو قنت ءاناء الليل ساجدا وقائما يحذر الاءخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون انما يتذكر اولوا الالبب
[39:9] آيا بهتر نيست كه يكي از كساني باشيد كه در شب به تمركز و نيايش مي پردازند، سجده مي كنند و بيدار مي مانند، از آخرت آگاهند و در پي رحمت پروردگارشان هستند؟ بگو: "آيا كساني كه مي دانند با كساني كه نمي دانند، يكسانند؟" فقط خردمندان توجه خواهند كرد.
ريشه اكثر بدبختي هاي مردم وگرايش آنها به شرك نتيجه بكارنبستن انديشه وعقل است. پيروي ازخرافات و آداب و رسوم گذشتگان ودرنتيجه دشمني با پيام حق خداي متعال درقرآن كريم بخاطرعدم تعقل وتدبرخالصانه است. بنابراين تفكرو تدبر درآيات الهي و كسب علم و درك يكي ازمهمترين ضرورت هاي ديني است.
درقرآن مجيد واژه تفقه بمعناي تدبر، تفكر، و انديشه عميق است. بنابراين يك انسان فقيه درمورد پديده هاي جهان هستي و آيات الهي عميقا فكروانديشه مي كند. نكته بسيارمهم آن است كه فقيه بودن ويژه يك گروه وطبقه اجتماعي نيست بلكه هرانساني موظف است كه از قوه تفكرخويش بنحومطلوبي استفاده كند و درآيات ونشانه هاي الهي عميقا فكروتدبر كند:
[6:65] قل هو القادر على ان يبعث عليكم عذابا من فوقكم او من تحت ارجلكم او يلبسكم شيعا ويذيق بعضكم باس بعض انظر كيف نصرف الاءيت لعلهم يفقهون
[6:65] بگو: "يقينا او قادر است که از بالاي سرتان، يا از زير پايتان عذابي بر شما بفرستد. يا مي تواند شما را به چندين گروه تقسيم کند تا طعم جور و ستم يکديگر را بچشيد. بنگر که چگونه آيات را توضيح مي دهيم، باشد كه بفهمند (عميقا تدبر كنند)."
[6:98] وهو الذي انشاكم من نفس واحدة فمستقر ومستودع قد فصلنا الاءيات لقوم يفقهون
[6:98] او شما را از يك تن آغاز كرد و درباره مسير و سرنوشت نهايي شما تصميم گرفت. ما آيات را اين چنين براي مردمي كه عميقا مي فهمند (عميقا مي انديشند)، روشن مى كنيم.
[9:127] واذا ما انزلت سورة نظر بعضهم الى بعض هل يركم من احد ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم بانهم قوم لا يفقهون
[9:127] هرگاه سوره اي نازل مي شد، بعضي از آنها به يكديگر نگاه مي كردند، انگار كه بگويند: "آيا كسي شما را مي بيند؟" سپس آنجا را ترك مي كردند. بنابراين، خدا قلب هايشان را منحرف كرده است، زيرا آنها مردمي هستند كه نمي فهمند (عميقا نمي انديشند).
[7:179] ولقد ذرانا لجهنم كثيرا من الجن والانس لهم قلوب لا يفقهون بها ولهم اعين لا يبصرون بها ولهم ءاذان لا يسمعون بها اولئك كالانعم بل هم اضل اولئك هم الغفلون
[7:179] بسياري از جنيان و آدميان را به دوزخ محکوم کرده ايم. آنها عقل دارند ولي آن را به کار نمي بندند (عميقا نمي انديشند) که بفهمند، چشماني دارند که با آن نمي بينند و گوش هايي که با آن نمي شنوند. آنان مانند حيوانات هستند؛ نه، آنها به مراتب بدترند- آنها کاملا غافلند.
اگرهرانساني درمورد آيات خدا درقرآن مجيد ودرجهان هستي با اخلاص وعميقا تفكر وتدبركند مي تواند كه باذن خدا راه راست را بيابد و رستگار گردد.
حمد و سپاس خدایی را سزاست که پروردگان علمیان است.